WOJCIECH WRZOSEK Wycinanki (236) Jak nie rezonować Znanieckiemu?
Dwie wyróżniam konkretyzacje idei współczynnika humanistycznego. Jedna genetyczno-historyczna, to późniejsze od oryginalnego ujęcia tej idei zaprezentowane przez samego Floriana Znanieckiego, druga, to eksplikacja – nazwijmy ją semantyczną – podjęta onegdaj z perspektywy społeczno-regulacyjnej koncepcji kultury, zasadniczo autorstwa Jerzego Kmity. Prezentuję tylko kilka tez świadczących o tym, że myśl Floriana Znanieckiego odegrała fundującą rolę w powstaniu […]
Mateusz Wyżga. Wycinanki staropolskie (4) Żyd księdzem
Mogli wiedzieć parafianie w Tenczynku i w Więcławicach (oddalone od siebie o odległość biegu maratońskiego), że ich wspólny pleban Krzysztof Świątecki urodził się jako Żyd. Mogli to wiedzieć chłopi Zofia i Stanisław Nogieć ze wsi Michałowice, których córkę Agnieszkę jako pierwsze dziecko w parafii Więcławice ochrzcił tam ów ksiądz dwunastego stycznia 1716 roku. Ojciec zapewne […]
WOJCIECH WRZOSEK Wycinanki (235) Współczynnik humanistyczny to droga wskazana przez historyków…
Dwie wyróżniam konkretyzacje idei współczynnika humanistycznego. Jedna genetyczno-historyczna, to późniejsze od oryginalnego ujęcia tej idei zaprezentowane przez samego Floriana Znanieckiego, druga, to eksplikacja – nazwijmy ją semantyczną – podjęta onegdaj z perspektywy społeczno-regulacyjnej koncepcji kultury, zasadniczo autorstwa Jerzego Kmity.[1] Znaniecki napomykał wielokrotnie o tym, że inspiracją dla idei współczynnika humanistycznego był jego namysł nad praktyką […]
Mateusz Wyżga Wycinanki staropolskie (3) Niezwykły dzień zwykłego człowieka
Dotąd z takimi ludźmi jak chłop Ignacy Gałdek vel Gądek z podkrakowskiej wsi Zielonki spotykałem się w przepastnych głębinach baz danych, gdzie obliczałem procesy ludnościowe, a dane osobowe bohaterów poszczególnych historii były mi potrzebne zwłaszcza dla rekonstrukcji rodzin. Ale i zawsze czegoś brakowało, pozostawał niedosyt analizy. Jednocześnie rósł we mnie apetyt na uspołecznianie historii, […]
WOJCIECH WRZOSEK Wycinanki (234) Nie ma rzeczywistości „niczyjej”
Wiemy już skądinąd, że: „Tę cechę zjawisk kulturalnych, przedmiotów humanistycznego badania, tę ich zasadniczą właściwość, że jako przedmioty teoretycznej refleksji są one już przedmiotami, komuś danymi w doświadczeniu, lub czyimiś czynnościami, nazwać możemy współczynnikiem humanistycznym tych zjawisk. Mit, dzieło sztuki, wyraz mowy, narzędzie, schemat prawny, ustrój społeczny są tym, czym są, jedynie jako świadome ludzkie […]
WOJCIECH WRZOSEK Wycinanki (233) Współczynnik humanistyczny i historyczny?
Zdarza się czytelnik, który inspiruje. Między innymi i taki, który kojarzy to, co piszę z tym co i dla niego – a bywa, że – i dla mnie – ciekawe. Cenny odbiorca wycinanek, to ten który odgaduje co tam u mnie kryje się w zanadrzu myśli. Oto przykład. Mój korespondent podpowiada mi usprawiedliwienie wobec odbiorców […]
Mateusz Wyżga Wycinanki staropolskie (2) Gawiedź i śmierć
Księgi kryminalne ujawniają wiele ponurych prawd o naturze ludzkiej. Spisano je, bo były podstawą procesu. Nie przedstawiają jednak w pełni świata, jaki minął[1]. Nie oddają łatwo śladów codzienności, która wije się jak pstrąg w rzece i wymyka schwyceniu jej gołą dłonią narracji historycznej, ot tak[2]. Świat był inny, dla nas okrutny tak, jak rzeczywistość doświadczana […]
WOJCIECH WRZOSEK Wycinanki (232) Ta książka jest w całości fikcją
Ta książka jest w całości fikcją[1] Norbert Kosky, książkowe wcielenie Kosińskiego, relacjonuje rozmowę z dziewczyną[2]: – Widziałam kiedyś Contra Versum, taką literacką pogadankę w telewizji. Ten jeden raz całkiem mi wystarczył! – Absolutnie doskonała dombi, upewnia się drzemiący w nim niepisarz. – Kontrowersje! – usiłuje zachować spokój. – To było o jakimś zmarłym facecie – […]